Εδώ είδαμε το πρώτο φως, εδώ μάθαμε ν’ ανασαίνουμε. Εδώ είναι οι ρίζες μας, οι παλιές, εδώ ψάχνουμε να βρούμε την παρουσία μας, απ’ την άκρη του χρόνου μέχρι σήμερα.
Περνώντας τα χρόνια, έχουμε δέσει αρμονικά με το τοπίο. Το έργο μας απλό, λιτό, μα πλούσιο σε μεράκι. Ξεχωριστό, όπως οι εικόνες που έχει χορτάσει το βλέμμα μας κάθε φορά που διαγράφει το κύκλο του ορίζοντα. Ξεκινά νότια, απ’ τις κορφές του Όλυμπου, κατηφορίζει και χάνεται στο γαλάζιο του Θερμαϊκού, ανεβαίνει στη Χαλκιδική μέχρι την κορφή του Άθω, κι από εκεί, αφού απλώνεται νωχελικά στην πεδιάδα της Θεσσαλονίκης και της Πιερίας, ανηφορίζει ξανά αργά, αργά απ’ τις εκβολές του Αλιάκμονα, στων Πιερίων τις πλαγιές, καταλήγοντας στις κορυφές τους, που φαίνονται να κρατούν τον ουρανό τόσο κοντά, πάνω μας.
Κι όσοι έφυγαν μακριά γεμίζοντας άλλες εικόνες κι ανασαίνοντας άλλον αέρα δεν μπόρεσαν να λευτερώσουν την ψυχή τους απ’ τα Πιέρια.
Έρχεται πάντα μέσα τους η δροσιά της πρωινής αύρας, που κατηφορίζει απ’ την Αβδέλα.
Κυρίαρχη εικόνα μοναδική, το μεγαλείο των Ολύμπιων κορυφών, που με τους θεούς μοιάζουν και μόνο από τα Πιέρια φαίνονται τόσο παραστατικά.
Μα πιο πολύ κυλούν στο αίμα τους, μικρές στιγμές γεμάτες με γεύσεις και ευωδιές φύσης και ανθρώπων μοναδικές, χρώματα που αλλού τόσα πολλά σε τόσο μικρό τόπο δε βρίσκεις, χαρές μικρές από πράγματα απλά που γίνονται βάλσαμο στην ψυχή τους κάθε φορά που απ’ το καλάθι της μνήμης φτάνουν στο νου.
Μια φορά αν ανασάνεις στα Πιέρια άλλον τόπο πέρα από αυτόν δεν αγαπάς, δεν νοσταλγείς περισσότερο…
Τα Πιέρια όρη είναι από τα πιο πλούσια βουνά της Ελλάδας σε χλωρίδα, αλλά και πανίδα. Η ποικιλία της πλούσιας βλάστησης είναι μοναδική κι αυτό το βλέπει κανείς όλες τις εποχές του χρόνου. Σ’ όποιο σημείο των Πιερίων κι αν σταθεί. Η εναλλαγή των χρωμάτων και η διαφορετικότητα των μικροτοπίων είναι συνεχής και εντυπωσιακή.
Ταυτόχρονα τα Πιέρια έχουν ήπιο και ήμερο ανάγλυφο. Ηρεμεί το βλέμμα και ανοίγεται η ματιά όταν από χαμηλά ταξιδεύει προς τα ψηλά. Απλώνεται νωχελικά στις πυκνοδασωμένες πλαγιές και φτάνει ακούραστα στις ψηλές κορυφές.
Τα Πιέρια είναι η βορειοδυτική συνέχεια του Ολύμπου αν και δεν ακολουθεί την αγριάδα του τοπίου του. Εδώ η γη ηρεμεί.
Κοιτώντας τον Όλυμπο, από τα Πιέρια, βλέπεις, ψηλές κορυφές, βαθιές χαράδρες, βάραθρα, γκρεμούς ατέλειωτους, αμφιθεατρικές κοιλότητες.
Ένα έντονο, απότομο, δυνατό ανάγλυφο που προκαλεί δέος και γεννά θεϊκούς μύθους. Την πάλη Τιτάνων, την οργή και την μεγαλοψυχία του Δία.
Κι όταν αναστατώνεται ο νους και η ψυχή από την άγρια φύση και το θεϊκό δέος, αναζητά κάτι γαλήνιο και ήρεμο, αυτό το βρίσκει στα Πιέρια, στο απέραντο πράσινο, το εναλλασσόμενο σε δεκάδες αποχρώσεις, που δένει αρμονικά με το γαλάζιο του ουρανού. Εδώ η γεωμορφολογική ηπιότητα και η αρμονία των γραμμών ειρηνεύουν την ψυχή και εμπνέουν το νου για να δημιουργήσει τέχνη, μουσική, στίχους, Μουσών έργα.
Έτσι συνυπάρχουν τα δυο βουνά αιώνες. Το ένα συμπληρώνει το άλλο, το ένα είναι συνέχεια του άλλου, από το ένα ανακαλύπτεις κι αποκαλύπτεις το άλλο και τα δυο μαζί αγκαλιάζουν την πλουσιότατη Πιερία. Ένας τόπος ελάχιστος μα μέγιστος σε μύθους και ιστορία.
Ο Μύθος και η Ιστορία
Τα Πιέρια αποτελούν τμήμα της Μακεδονικής γης. Ο όρος «Μακεδονίς Γη» χαρακτηρίζει την πρώτη Μακεδονία με πρωτεύουσα τις Αιγές του λαού της Κάτω Μακεδονίας.
Τα Πιέρια όρη αποτελούσαν την καρδιά του βασιλείου της Κάτω Μακεδονίας. Αυτό συμπεραίνεται από όλες τις αρχαίες ιστορικές πηγές. Στις βόρειες υπώρειες, στις αρχές της πρώτης προχριστιανικής χιλιετίας, οι Αργειάδες οι Κάτω Μακεδόνες Βασιλείς, ίδρυσαν την πρωτεύουσα του Κράτους τους, τις Αιγές
Στην Ιλιάδα γίνεται για πρώτη φορά αναφορά στην ευρύτερη περιοχή της Πιερίας και Ημαθίας, που εκτείνεται στους πρόποδες του Ολύμπου και των Πιερίων.
«Ηρη δ’ αίξασα λίπεν ρίον Ουλύμποιο,
Πιερίην δ’ επιβάσα και Ημαθίην ερατεινήν
σευατ’ εφ’ ιπποπόλων Θρηκών όρεα νιφόεντα,
ακροτάτας κορυφάς ουδέ χθόνα μάρπτε ποδοίιν»
Κι αν τον Όλυμπο, ο μύθος και η ιστορία των αρχαίων Ελλήνων, τον έκανε κατοικία των 12 θεών, τα Πιέρια με την πλούσια ποικιλόμορφη βλάστηση, τις συνεχείς τοπογραφικές εναλλαγές, τα πολλά νερά, έγιναν το βουνό των Μουσών που ήταν οι εκφράσεις και προστάτιδες των τεχνών και του πολιτισμού.
Τη ζωτική σημασία των Πιερίων και τη συνεχή ανθρώπινη παρουσία σ΄ αυτά την μαρτυρούν τα ευρήματα από τις προϊστορικές περιόδους, οι νεκροπόλεις, οι αρχαίοι οικισμοί, το αρχαίο λατομείο, τα διάσπαρτα ερείπια οχυρωματικών κάστρων που διασώζονται σε πλαγιές και περάσματα του ορεινού όγκου.
Η δεσπόζουσα θέση των Πιερίων στο κέντρο του ιστορικού – πολιτιστικού τριγώνου της Μακεδονίας με κορυφές το Δίον, τις Αιγές (Βεργίνα) και την Ελίμεια (Αιανή) καθορίζει πως αποτελούν σημαντικό κεφάλαιο στην ιστορία και τον πολιτισμό της Μακεδονίας, το οποίο ακόμη δεν έχει αποκαλύψει τα μυστικά του.
Ιστορικές πηγές – αρχαιολογικά ευρήματα στην περιοχή
Στην περιοχή των Πιερίων αν και υπάρχουν ενδείξεις και ευρήματα που μαρτυρούν την ανθρώπινη παρουσία από την προϊστορική τουλάχιστον περίοδο, δεν έχουν γίνει ούτε συστηματική έρευνα των καταγεγραμμένων ιστορικών πηγών, ούτε αρχαιολογικές ανασκαφές σε σημεία που τυχαία εντοπίστηκαν αρχαιολογικά ευρήματα ή η προφορική παράδοση μαρτυράει την ύπαρξη μνημείων ανθρώπινης παρουσίας μέσα στο χρόνο.
Μια πρώτη τεκμηρίωση αποτελούν οι εισηγήσεις των επιστημόνων που συμμετείχαν στο 1ο Συνέδριο Τοπικής Ιστορίας Ρητίνης (25-27 Αυγούστου 2023), τα πρακτικά του οποίου αποτελούν το περιεχόμενο του βιβλίου που εκδόθηκε με φροντίδα του Χ.Α.Ο.Σ. Ρητίνης και την συνδρομή Ρητινιωτών και φίλων («Ρητίνη, ο τόπος και οι άνθρωποι – Από την προϊστορική περίοδο μέχρι σήμερα», Εκδόσεις Μπαρμπουνάκη 2024)
Συνοπτικά στο βιβλίο καταγράφονται, επιστημονικά τεκμηριωμένα τα ακόλουθα:
– Η ανθρώπινη παρουσία στην περιοχή της Ρητίνης, όπως καταγράφεται από τα αρχαιολογικά ευρήματα
– Η Ρητίνη ως οικισμός, η Ιερά Μονή Αγίου Γεωργίου Ρητίνης, η κοινή τους πορεία
– Η Ρητίνη στο κεφάλαιο της πρόσφατης ιστορίας της Πιερίας
– Οι Ρητινιώτες, η γλώσσα, τα έθιμα
– Η Ρητίνη σήμερα και οι προοπτικές της
…. και δίνονται απαντήσεις στα ακόλουθα ερωτήματα:
– Ποιος είναι ο αρχαιότερος οικισμός που εντοπίστηκε στα Πιέρια; Με ποιους επικοινωνούσαν οι κάτοικοί του; Ποια ήταν η καθημερινότητά τους;
– Τι είναι το Παλάτιο; Που τοποθετείται στα Πιέρια; Ποιο ήταν το «Μεγαλοχώρι» των Πιερίων;
– Που βρήκαν καταφύγιο τα τμήματα των αγωνιστών μετά την αποτυχία της επανάστασης του 1878 σε Κολινδρό και Λιτόχωρο;
– Πως βρέθηκε ένα ολόκληρο Τάγμα Εθελοντών Κρητών στη Ρητίνη το πρωί της 16ης Οκτωβρίου 1912, ημέρα απελευθέρωσης της Κατερίνης;
– Που, πότε και ποιος είπε «Θα έρθει καιρός που μια γυναίκα θα διώχνει δέκα Τούρκους με τη ρόκα»
– Το βιβλίο διατίθεται από τον Σύλλογο