Ανάδειξη της πορείας του Ηρωικού Τάγματος των Κρητών Εθελοντών (Τάγματος Κολοκοτρώνη) στην ορεινή Πιερία και στην Μακεδονία
Σε κάθε ιστορική στιγμή, σε κάθε αγώνα για την απελευθέρωση της Ελλάδας, οι Κρήτες συμμετείχαν εθελοντικά, μαζικά και δυναμικά. Όλες οι περιοχές της Ελλάδας και ιδιαίτερα η Μακεδονία έχει ποτιστεί με το αίμα Κρητών Ηρώων που πρόθυμα, πρώτοι έτρεξαν να συνδράμουν στον Μακεδονικό Αγώνα και στον απελευθερωτικό πόλεμο του 1912.
Σ αυτόν τον πόλεμο του 1912, στο πλαίσιο του 1ου Συνεδρίου Τοπικής Ιστορίας Ρητίνης αναδείχτηκε μια άγνωστη, για την τοπική ιστορία της Πιερίας, πορεία στα Πιέρια του Ηρωικού Τάγματος των Εθελοντών Κρητών. Ενός Τάγματος με ξεχωριστή παρουσία, προσφορά και θυσία σ όλη την διάρκεια του απελευθερωτικού πολέμου στη Μακεδονία, αλλά και στους Βαλκανικούς Πολέμους.
Με βάση τις ιστορικές πηγές και καταγραφές, την σχετική εισήγηση στο βιβλίο των πρακτικών του Συνεδρίου, ο Χορευτικός Αναπτυξιακός Ορειβατικός Σύλλογος Ρητίνης έχει ξεκινήσει την έρευνα και την σύνταξη πρότασης για την ανάδειξη του ιστορικού γεγονότος της απελευθέρωσης της Ρητίνης από τους τούρκους στις 16-10-1912 από το Ηρωικό Ανεξάρτητο Τάγμα των Εθελοντών Κρητών (το λεγόμενο «Τάγμα Κολοκοτρώνη»). Για το γεγονός αυτό έχουμε το απαραίτητο ιστορικό υλικό, έγινε και συνεχίζεται ενδελεχής έρευνα σε Πιερία και Κρήτη.
Στόχος μας είναι να καταγράψουμε στην ιστορική μνήμη της Πιερίας, της Μακεδονίας και της Κρήτης και να τιμήσουμε την πρώτη επιχειρησιακή αποστολή του Ηρωικού Τάγματος των Εθελοντών Κρητών («Τάγματος Κολοκοτρώνη») και ταυτόχρονα να αναδείξουμε και να τιμήσουμε τους Ήρωες Εθελοντές Κρήτες που πρόσφεραν τη ζωή τους για την απελευθέρωση της Μακεδονίας.
Στην προσπάθεια συμμετέχουν ενεργά οι δύο Σύλλογοι Κρητών Πιερίας, ο Σύλλογος Κρητών Πιερίας «Οι Σταυραετοί» και το Εργαστήρι Κρητικής Παράδοσης και Πολιτισμού Πιερίας «Το Ξαθέρι», ο Δήμος Κατερίνης, ενώ έχουμε την συνδρομή, της ΙΜΚΚΠ, την Π.Ε. Πιερίας κι άλλων Αρχών και Φορέων της Πιερίας.
Από την Κρήτη συμμετέχει στην προσπάθεια η Περιφέρεια Κρήτης, Το Πολεμικό Μουσείο Ρεθύμνου, ο Δήμος Ρεθύμνου και αναμένουμε συμμετοχές από άλλες Τοπικές Αρχές, τοπικούς φορείς και συλλόγους με τους οποίους ήδη συνεργαζόμαστε στην έρευνα.
Μέχρι τώρα έχουμε την σχετική απόφαση για την ονομασία του χώρου όπου υποδέχτηκαν οι Ρητινιώτες ως απελευθερωτές τους άνδρες του Τάγματος το πρωί της 16ης Οκτωβρίου 1912 ως «Πλατεία Τάγματος Εθελοντών Κρητών». Επίσης έχει ανατεθεί η δημιουργία Μνημείου που θα τοποθετηθεί στον ίδιο χώρο. Τα αποκαλυπτήρια θα γίνουν την Κυριακή 18 Οκτωβρίου 2026.
Έχει σηματοδοτηθεί το μονοπάτι από το οποίο ανέβηκε το Τάγμα από τον οικισμό της Κάτω Μηλιάς στην Ρητίνη και ήδη έχει δημοσιοποιηθεί η προκήρυξη του 1ου Αγώνα Δρόμου Τιμής και Μνήμης (10χλμ) για την Κυριακή 18 Οκτωβρίου 2026. Οι δρομείς θα τρέχουν στον ίδιο δρόμο τιμώντας την μνήμη των ηρώων που πολέμησαν για την απελευθέρωση της Μακεδονίας.
Είναι ένας ελάχιστος φόρος τιμής προς τους Ήρωες του Τάγματος Εθελοντών Κρητών από την Ρητίνη που ήταν το πρώτο χωριό που απελευθέρωσαν στην πρώτη τους στρατιωτική επιχείρηση.
Ήδη έχει συγκροτηθεί Οργανωτική Επιτροπή για τις διήμερες εκδηλώσεις που θα πραγματοποιηθούν στην Ρητίνη το Σαββατοκύριακο 17 και 18 Οκτωβρίου 2026.
Ενδεικτικό πρόγραμμα διημέρου εκδηλώσεων
Σάββατο 17 Οκτωβρίου 2026
– Εσπερίδα με παρουσίαση της πορείας και της θυσίας των μαχητών του Ηρωικού Τάγματος των Εθελοντών Κρητών στην Πιερία και τους Βαλκανικούς Πολέμους
– Έκθεση ντοκουμέντων από την πορεία του Τάγματος στην Πιερία και στους Βαλκανικούς πολέμους
Κυριακή 18 Οκτωβρίου 2026
– Επίσημη εκδήλωση για την απελευθέρωση της Ρητίνης στις 16-10-1912, η οποία θα περιλαμβάνει :
Ώρα 08.00΄ Χαρμόσυνες κωδωνοκρουσίες από τις εκκλησίες του χωριού
Ώρα 10.00 Στον Ιερό Ναό της Παναγίας θα τελεστεί επίσημη Δοξολογία
Ώρα 10.30 Στο χώρο του Μνημείου προς Τιμή των ανδρών του Τάγματος Εθελοντών Κρητών, θα γίνει αποκάλυψη του Μνημείου και της Πινακίδας ονοματοδοσίας του χώρου ως «Πλατείας Τάγματος Εθελοντών Κρητών»
– Επιμνημόσυνη δέηση
– Ομιλία
– Κατάθεση στεφάνων
– Παρέλαση μαθητών και Συλλόγων
– Υποδοχή των πρώτων δρομέων του «Αγώνα Δρόμου Τιμής και Μνήμης του Ηρωικού Τάγματος Εθελοντών Κρητών» (η διαδρομή του αγώνα ακολουθεί την πορεία του Τάγματος από την Μηλιά στη Ρητίνη, μήκους 10 χλμ).
Η εκδήλωση θα κλείσει με απονομές τους νικητές του δρόμου και με χορούς και τραγούδια από Συλλόγους της Κρήτης και των Πιερίων.
Σύντομο Ιστορικό για το Ηρωικό Τάγμα Εθελοντών Κρητών
Το Τάγμα Εθελοντών Κρητών (η πλήρης ονομασία ήταν 1ο Ανεξάρτητο Τάγμα Εθελοντών Κρητών) αποτελούνταν αμιγώς σχεδόν από οπλίτες και υπαξιωματικούς Κρήτες από όλες τις περιοχές της Κρήτης. Αρκετοί ήταν επίσης οι αξιωματικοί που ήταν από την Κρήτη. Διοικητής αυτού του Τάγματος ήταν ο Ταγματάρχης Πεζικού Κολοκοτρώνης Γεώργιος ο οποίος ήταν εγγονός του Θεόδωρου Κολοκοτρώνη. Ο Γ. Κολοκοτρώνης κατά μαρτυρίες ζήτησε να ενταχθεί σ αυτό το Τάγμα διότι είχε καταγωγή από την πλευρά της μητέρας του από την Κρήτη, ενώ είχε συμμετάσχει εθελοντικά ως αξιωματικός στην Κρητική Επανάσταση 1897 και έτρεφε ιδιαίτερη εκτίμηση στους Κρήτες. Γι αυτό και σε διάφορες πηγές το Τάγμα αυτό αναφέρεται ως Τάγμα Κολοκοτρώνη.
Το Τάγμα Εθελοντών Κρητών ήταν η τελευταία στρατιωτική μονάδα εθελοντών Κρητών που συγκροτήθηκε στην Λάρισα στις 12 Οκτωβρίου 1912, και έλαβε εντολή να ενσωματωθεί στην 7η Μεραρχία η οποία βρισκόταν ήδη στην περιοχή της Ελασσόνας και αποτελούσε την οπισθοφυλακή των στρατιωτικών μονάδων που έδωσαν την μάχη του Σαραντάπορου με τις τουρκικές δυνάμεις και προχωρούσαν προς Κοζάνη.
7η Μεραρχία μετά την μάχη του Σαραντάπορου πήρε εντολή να κινηθεί μέσω της στενών της Πέτρας για την απελευθέρωση της Κατερίνης και έφτασε στην Μηλιά (Τάχνιστα) όπου προετοιμαζόταν για την στρατιωτική επιχείρηση. Εκεί έφτασε και ενσωματώθηκε το Τάγμα των Εθελοντών Κρητών.
Το βράδυ της 15ης προς 16η Οκτωβρίου το Τάγμα έλαβε εντολή να μην ακολουθήσει την 7η Μεραρχία προς Κατερίνη, αλλά να προχωρήσει μέσω ορεινής πορείας στα Πιέρια με διπλή αποστολή. Την εκκαθάριση της περιοχής από τυχόν τουρκικές στρατιωτικές ομάδες, τον αποκλεισμό της οδού από την Θεσσαλονίκη προς Κατερίνη για να μην έλθουν ενισχύσεις στη τουρκική στρατιωτική δύναμη που βρίσκονταν στην Κατερίνη. Επίσης αν προκύψει πρόβλημα και καθυστέρηση στην μάχη για την απελευθέρωση της Κατερίνης να χτυπήσει από πλάγια (βόρεια πλευρά) την στρατιωτική τουρκική δύναμη που υπερασπίζονταν την κατοχή της πόλης.
Το Τάγμα ξεκίνησε την πρώτη του στρατιωτική επιχείρηση το ξημέρωμα της 16ης Οκτωβρίου 1912 από την Μηλιά (Τάχνιστα) την ορεινή πορεία και έφτασε στο πρώτο ορεινό χωριό που ήταν στην πορεία του, στην Ρητίνη πριν το μεσημέρι.
Στη Ρητίνη οι κάτοικοι τους υποδέχτηκαν με κωδωνοκρουσίες και ζητωκραυγές ως απελευθερωτές. Ο χώρος στον οποίο τους υποδέχτηκαν ήταν μπροστά στην μεγάλη κοινόχρηστη βρύση «Μάρμαρα» κάτω από την εκκλησία της Παναγίας.
Μετά την Ρητίνη η πορεία που ακολούθησαν ήταν Δρυάνιστα – Ρυάκια – Κολινδρός. Κατόπιν ενσωματώθηκαν πάλι στην 7η Μεραρχία και στην συνέχεια πολέμησαν στην μάχη των Γιαννιτσών.
Ήταν το 1ο Τάγμα που μπήκε στην πόλη στην απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης
Ήταν το Τάγμα που έκανε τις εκκαθαριστικές επιχειρήσεις απελευθερώνοντας την Χαλκιδική και στάθηκε εμπόδιο στα σχέδια των Βουλγάρων να καταλάβουν το Άγιο Όρος.
Στην συνέχεια πολέμησαν στον Β’ Βαλκανικό πόλεμο και μέχρι την τελευταία μάχη στην Άνω Τζουμαγιά όπου έχασαν την ζωή τους ο Διοικητής του Τάγματος Γεώργιος Κολοκοτρώνης, οι περισσότεροι αξιωματικοί, υπαξιωματικοί και οπλίτες. Από τους περίπου 800 άνδρες που ξεκίνησε το Τάγμα έζησαν μετά τους Βαλκανικούς πολέμους λιγότεροι από 50.
Αυτή η ξεχωριστή θυσία των εθελοντών από την Κρήτη δεν τιμάται ξεχωριστά και δεν καταγράφεται αναλυτικά.
Είναι τιμή μας να αποτελέσει η Ρητίνη ένα ξεχωριστό τοπόσημο για την Τιμή και τη Μνήμη αυτών των Ηρώων.
